Tết “Xíp xí” của người Thái trắng Mộc Châu

Tết “Xíp xí” của người Thái trắng Mộc Châu

Tết Xíp xí là 1 trong những lễ hội truyền thống Mộc Châu còn lưu giữ được đến ngày nay của người Thái trắng. Người Thái ở Việt Nam là một trong những dân tộc có số dân đông nhất với hai nhóm chính là Thái Đen(Táy Đăm) và Thái Trắng (Táy Khao).

 

Người Thái sống tập trung ở các tỉnh miền núi Tây Bắc và dọc xuống dưới các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An. Cũng giống như người Kinh, vào dịp lễ tết, người Thái cũng làm lễ cúng tổ tiên , trời đất để cầu mong ông bà phù hộ. Và người Thái Trắng ở miền núi Tây Bắc có một ngày tết với cái tên rất lạ  với nhiều những phong tục và nghi thức riêng chỉ có trong ngày tết ấy: Tết xíp xí.

Theo quan niệm người Thái, khi chết thì hồn bay về trời, cuộc sống nơi trần gian của con người được tổ tiên, thần sông, thần núi che chở nên họ rất coi trọng thờ cúng. Tập tục sinh hoạt và yếu tố sản xuất là cơ sở hình thành nên quan niệm về Tết Xíp Xí ngày 14 tháng 7 âm lịch.

  Tết Xíp xí của người Thái trắng Mộc Châu

Người phụ nữ Thái chuẩn bị mâm cỗ cho gia đình trong ngày tết

Theo tiếng Thái, “xíp xí” nghĩa là 14, vì  tết được tổ chức đúng vào ngày 14/7 âm lịch nên người dân Thái đã lấy luôn cái tên “xíp xí” để đặt tên cho cái tết của họ. Ở nhiều nơi còn gọi tết xíp xí là tết trẻ con vì vào ngày này trẻ em được chăm sóc đặc biệt , đứa tẻ nào cũng được ông bà, cha mẹ may cho những bộ quần áo rực rỡ sắc màu để mặc đi chơi Tết.

nh 4 IMG1918 Tết Xíp xí của người Thái trắng Mộc Châu

Con cháu có cơ hội bày tỏ lòng biết ơn với ông bà cha mẹ

Tết xíp xí có 2 phần, đó là phần “mo” – tức thờ cúng tổ tiên, nhớ công ơn người khai phá tạo mường, lập bản và phần hội tức dịp để đồng bào cùng  ăn uống, vui chơi văn hóa, văn nghệ. Các lễ vật để cúng lễ thường gồm có rượu, thịt, cơm nếp nhiều màu sắc ( gọi là “khẩu cắm”)…. Song có hai thứ không bao giờ được thiều trong mâm cúng là thịt vịt và bánh ít. Người ta giải thích rằng, con vịt gắn bó với đồng ruộng, sông suối, đời sống sản xuất của con người. “Xíp xí” cúng thịt vịt là muốn con vịt ăn hết sâu bọ hại lúa; con vịt mang điều không may mắn, điềm xấu trôi theo dòng sông nước. Ngoài ra, theo tục lệ của người Thái, trước khi đi xa hay làm một việc gì đó đều kiêng kị đều dùng thịt vịt làm lễ vật cúng. Đồng bào quan niệm rằng, thịt vịt là loại thịt kỵ ma. Còn bánh ít oại bánh được làm từ bột gạo nếp, gói lá chuối theo cặp và đồ xôi cho chín là biểu chưng cho đôi lứa hạnh phúc.

 

 

monantetxipxi Tết Xíp xí của người Thái trắng Mộc Châu

 

Mâm cỗ ngày tết

 

Tết còn là dịp để người Thái Trắng tỏ lòng với con trâu – con vật đã vất vả cùng bà con lao động quanh năm, để tạo dựng cho chủ nhà cuộc sống no ấm. Chủ nhà  được liên hoan, thì con trâu cũng phải được liên hoan. Chủ trâu làm một mâm cỗ, cầu thần cho con trâu nhà mình khoẻ mạnh. Rồi họ mang bát cơm đút cho trâu ăn để cảm tạ con vật  được coi là “đầu cơ nghiệp” của gia đình.

Sau khi nghi lễ cúng bái thần linh đã xong, người dân cùng nhau múa hát vui chơi  với hoạt động là “khắp chúc muôn”, nghĩa là hát chúc mừng; “khắp sòn côn” – hát dạy làm người và “khắp báo sao” – tức hát giao duyên lúc ăn uống và lúc thăm nhau.

 

 Tết Xíp xí của người Thái trắng Mộc Châu

 

Họ cúng bái thần linh

Buổi chiều hôm đó sẽ tổ chức các trò chơi dân gian như ném còn, đẩy gậy, tok mák lẹ và múa, hát các bài dân ca mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Để rồi, những ai từng được tham gia, chứng kiến không khí Tết “Xíp xí” cùng đồng bào, dù một lần phải nhớ mãi.

 Tết Xíp xí của người Thái trắng Mộc Châu

Cùng chơi trò tok má lẹ sau lễ cúng

Tết Xíp Xí góp phần hình thành và củng cố sự gắn kết cộng đồng, thống nhất giữa các thành viên trong cộng đồng và gia đình, đồng thời, có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, thông qua Tết Xíp Xí các yếu tố về văn hóa truyền thống các dân tộc được bảo lưu và kế thừa giúp các thế hệ sau hiểu được về văn hóa truyền thống của dân tộc.

 Quỳnh Hoa



BÌNH LUẬN, ĐẶT CÂU HỎI?