Triết lí nhân sinh qua văn hóa ẩm thực của người Thái

Mỗi dân tộc trên khắp mọi miền Tổ quốc đều có một nền văn hóa riêng đậm đà bản sắc. Đối với dân tộc Thái ở vùng cao Tây Bắc, nền văn hóa ẩm thực của họ mang nhiều nét độc đáo, thể hiện triết lí nhân sinh sâu sắc qua từng món ăn.

409 Triết lí nhân sinh qua văn hóa ẩm thực của người Thái

Văn hóa ẩm thực của người Thái mang nhiều triết lí nhân sinh

Người Thái ở Tây Bắc nói chung và trên cao nguyên Mộc Châu nói riêng đã định cư từ lâu đời, có tiếng nói, chữ viết rất sớm, điều đó đã ảnh hưởng đến sự phát triển của nền văn hóa dân tộc Thái, đặc biệt trong văn hóa ẩm thực. Các món ăn của người Thái vừa giản dị, dân dã, vừa chứa đựng những triết lí sâu xa, thể hiện nét đẹp trong tâm hồn của đồng bào Thái.

410 Triết lí nhân sinh qua văn hóa ẩm thực của người Thái

Người Thái ở Tây Bắc

Món ăn đầu tiên được nhắc đến chính là món xôi nếp năm màu, hay còn gọi là xôi ngũ sắc, thường thấy trong mâm cơm của người Thái ngày Tết Xíp Xí. Nếp được nhuộm năm màu đỏ, vàng, tím, xanh, trắng từ các loại lá cây rừng để đồ xôi cúng. Mỗi màu có tiếng nói riêng: màu đỏ của khát vọng, màu vàng của sự ấm no đủ đầy, màu tím của đất đai trù phú, màu xanh của núi rừng và sức sống diệu kỳ, màu trắng của tình yêu chung thủy. Đĩa xôi năm màu như đất trời Tây Bắc thu nhỏ, tượng trưng cho thuyết âm dương ngũ hành, đồng thời thể hiện khát vọng yêu thương, tình đoàn kết và tấm lòng yêu kính mẹ cha của đồng bào dân tộc. Một đĩa xôi mà chứa đựng cả đất trời và tình người sâu nặng.

411 Triết lí nhân sinh qua văn hóa ẩm thực của người Thái

Món xôi nếp năm màu tượng trưng cho thuyết âm dương ngũ hành

 

412 Triết lí nhân sinh qua văn hóa ẩm thực của người Thái

Mỗi màu xôi mang một ý nghĩa riêng

Cũng liên quan đến mâm cơm ngày Xíp Xí, hai thứ không thể thiếu là “nhớ tu pết” (thịt vịt) và bánh ít. Theo quan niệm của đồng bào nơi đây, con vịt gắn bó với đồng ruộng, sông suối, Xíp Xí cúng vịt muốn cho cái xấu, cái hạn theo con vịt đó trôi đi, dòng nước sẽ mang đi hết những khó khăn, những điều không may mắn. Còn bánh ít, hay còn gọi là bánh cặp, là loại bánh được làm từ bột gạo nếp, trong có nhân bằng đỗ, thịt băm và hạt tiêu đen, gói bằng lá chuối theo cặp tương trưng cho lứa đôi hạnh phúc. Những món ăn đều ẩn chứa khát vọng về một cuộc sống an cư lạc nghiệp, thắm đượm tình người.

413 Triết lí nhân sinh qua văn hóa ẩm thực của người Thái

Bánh ít (bánh cặp) ngày Tết Xíp Xí tượng trưng cho hạnh phúc lứa đôi

Món rêu đá, tiếng Thái là “cay”, là loại rêu xanh mướt bám vào các gờ đá nơi lòng suối. Rêu đá có thể nấu canh, xào, nướng đều có hương vị ngọt bùi, thơm mát. Rêu đá mang trong mình một huyền thoại về tình yêu bất tử của một đôi trai tài gái sắc nhưng không đến được với nhau mới hóa thân thành rêu, thành suối. Ngày xuân, ngày cưới, người ta ăn món rêu đá thấm đượm khát vọng sống, khát vọng yêu mà trân trọng nhau, cùng nâng niu giữ gìn hạnh phúc giữa người với người.

414 Triết lí nhân sinh qua văn hóa ẩm thực của người Thái

Món rêu đá mang ý nghĩa về khát vọng sống, khát vọng yêu thương

Nói đến Tây Bắc là phải nói đến huyền thoại hoa ban, tượng trưng cho lòng hiếu thảo, cho tình yêu trong trắng thủy chung. Mỗi độ xuân về hoa ban nở trắng trời trắng núi, những món ăn chế biến từ hoa ban như ban đồ, ban xào, ban nộm, canh hoa ban đều có vị ngọt thanh khiết, tỏa hương thơm dịu.

415 Triết lí nhân sinh qua văn hóa ẩm thực của người Thái

Những món ăn từ hoa ban đều có hương vị thanh khiết

Gắn với hoa ban còn có măng đắng, hóa thân từ câu chuyện tình trắc trở của chàng Khôm (tức đắng) với nàng Ban xinh đẹp. Lấy măng đắng thái mỏng ngâm với nước hoa ban thì bớt đắng và trở nên thơm ngon lạ lùng. Món nộm măng đắng hoa ban vừa có vị đắng nhằn nhặn của măng, vừa có vị ngọt bùi thơm mát của những cánh hoa ban. Dư vị món ăn cứ đọng mãi không tan khiến người ta phải suy ngẫm về cuộc đời, về tình yêu trắc trở phải trải qua vị đắng mới thấy được vị ngọt. Để rồi giữ vững niềm tin khát vọng, yêu thương và phấn đấu cho cuộc sống tốt đẹp hơn.

416 Triết lí nhân sinh qua văn hóa ẩm thực của người Thái

Măng đắng – hoa ban và huyền thoại về tình yêu bất tử

Các món ăn của người Thái trên cao nguyên Mộc Châu, dù là xôi nếp năm màu, rêu đá, hoa ban… đều chứa đựng những triết lí nhân sinh sâu sắc, gửi gắm những quan niệm, những ước mơ khát vọng phấn đấu của con người hướng đến cuộc sống an bình, hạnh phúc. Tất cả góp phần tạo nên một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, thể hiện nét đẹp trong tâm hồn của đồng bào nơi đây.

Lương Ngọc