Thăm ngôi chùa Chiền Viện Mộc Châu

Thăm ngôi chùa Chiền Viện Mộc Châu

Có một ngôi chùa ở Mộc Châu mà ít ai biết đến bởi có rất ít tài liệu nói về ngôi chùa này và ngày nay chùa cũng bị hư hỏng khá nhiều, ngôi chùa Chiền Viện Mộc Châu.

Chùa Chiền Viện, còn gọi là chùa Vát Hồng, nay thuộc bản Vặt, xã Mường Sang, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Chùa được tạo lập từ thế kỷ XIII, do đồng bào Thái Mộc Châu xây dựng, với nghĩa Thái của địa danh nơi xây chùa – “bản Vặt” – chính là âm chệch của “Phật” và tên hội chùa lễ Phật vào tháng 5 âm lịch ở đây là “Chách Vặt, Chách Và“. 

qka1365214354 Thăm ngôi chùa Chiền Viện Mộc Châu

Dấu vết còn sót lại của ngôi chùa

Khi du khách đến chùa, họ sẽ được thăm quan một di tích quý hiếm, một kiến trúc Phật giáo lớn ở miền núi Tây bắc do người Thái xây dựng đã bị đổ nát trên 60 năm. Vào thế kỷ XIII, chùa Chiền Viện là một kiến trúc Phật giáo lớn ở miền núi Tây Bắc, với số tượng Phật được thờ trong chùa là: 1 pho tượng lớn, 8 pho vừa, 56 pho nhỏ đều bằng đồng, 2 pho bằng thiếc, 1 pho nhỏ bằng ngà. Di tích chùa Chiền Viện bị đổ nát từ năm 1947, còn đến ngày nay, lại chỉ là một nền chùa khoảng 100m2, mấy trụ cột và mảng tường xây bằng đá với những vòm cửa đã xuống cấp, đổ nát và 2 bệ thờ. Đặc biệt là còn một tấm bia đá (99cm x 64cm x 15cm), một nửa khắc chữ Thái (mà theo giáo sư dân tộc học Hoàng Lương thì đây là chữ “Thái trắng” ở vùng này) và một nửa khắc chữ Hán. 

 Thăm ngôi chùa Chiền Viện Mộc Châu

Những bức tượng vẫn được lưu giữ cẩn thận

mcs1365214314 Thăm ngôi chùa Chiền Viện Mộc Châu

Nội dung văn bia, cả hai ngữ đều thống nhất nói về việc xây dựng “vắt ni” (chùa này – tiếng Thái), với những người đóng góp tính bằng “công” và “hào” (tiếng Thái), trong đó có một số chức sắc (tên là “Tạo Tiêng”, “Chiêu Tổn” – tiếng Thái). Phần Hán ngữ của bia (theo nhà nghiên cứu Nguyễn Duy Chiếm) nói rõ: đây vốn là ngôi chùa cổ thờ Phật, đã bị huỷ hoại. Ngày 10 tháng 3 năm Duy Tân thứ XI (Mậu Thân, 1908) khởi công xây dựng lại, và đến ngày lành, tháng giêng năm Kỷ Dậu, 1909 thì hoàn thành.

 Thăm ngôi chùa Chiền Viện Mộc Châu

Ông Xa Văn Kỳ, tri châu, cùng nhân dân trong vùng Mộc Châu, hưng công xây dựng. Đóng góp vào việc xây dựng là rất nhiều người địa phương và cả từ phương xa, trong đó có “Đà Bắc tri châu Đinh Công Nội“, “Đà Bắc tri châu Xa Văn Nghĩa“, “Mai Châu tri châu Hà Công Chính“… Trong số những di vật của chùa tản mát, thất tán ở nhiều nơi, đặc biệt đã thu thập lại được nhiều tượng Phật (hiện trữ ở phòng Văn hoá huyện Mộc Châu và bảo tàng tỉnh Sơn La), trong đó – theo PGS.TS. Nguyễn Lệ Thi – có một số pho là tượng Phật của Lào, thuộc phái Tiểu Thừa, niên đại khoảng thế kỷ XVI – XVII và XVIII. Một số pho có thể đã được chế tác ngay tại địa phương, nhưng mô phỏng tượng Phật Lào… 

 Thăm ngôi chùa Chiền Viện Mộc Châu

Lễ Hội chùa Chiền Viện (Vát Hồng) ngày xưa – theo các cố lão địa phương – rất được nhân dân sùng nộ. Một năm 2 lần “chính tiệc”, vào tháng 3 -4, với “Lễ cúng xin nước – cầu mưa”, và vào tháng 5 – 6, với “Lễ rửa tượng – tắm tượng”. 

Quỳnh Hoa

Tổng hợp

Tagged with