Tìm về văn hóa Sơn La – Lễ hội Hết Chá của người Thái Sơn La

Tìm về văn hóa Sơn La – Lễ hội Hết Chá của người Thái Sơn La

Mùa xuân không chỉ là mùa của cây cối, hoa trái đâm chồi nảy lộc hay mùa của tình yêu và tuổi trẻ mà mùa xuân còn gắn liền với các lễ hội đầu năm, thể hiện những tín ngưỡng độc đáo trong văn hóa dân tộc Việt Nam. Ngày hôm nay, tôi và các bạn hãy cùng tìm hiểu về một lễ hội ở vùng Tây Bắc, lễ hội của người Thái Sơn La: lễ hội Hết Chá.

 ng+c Tìm về văn hóa Sơn La   Lễ hội Hết Chá của người Thái Sơn La

Huyền thoại

Ngày 26/3, tại rừng thông bản Áng, xã Đông Sang (Mộc Châu) thừơng diễn ra lễ hội Hết Chá của đồng bào dân tộc Thái. Với nhiều người có lẽ cái tên “Lễ hội Hết Chá” còn khá xa lạ. Chuyện rằng, xưa kia, người Thái rất nghèo, không có tiền mua thuốc chữa bệnh, thường đến nhờ thầy mo. Thầy mo dùng mẹo và nhờ thần linh nên đã chữa được bệnh cho dân làng. Mang ơn thầy mo, nhiều người xin được làm con nuôi của ông. Và rồi, cứ mỗi dịp cuối năm (vào 29, 30 Tết), con cháu lại đến tạ ơn thầy mo, nhưng thời điểm đó đang bận rộn cho tết nên thầy mo ấn định lễ tạ ơn sẽ tổ chức vào tháng 3 hàng năm… Lễ hội Hết Chá từ đó mà thành. Lễ hội Hết Chá, là hình thức sinh hoạt văn hóa tâm linh sâu sắc, là lễ hội đoàn kết cộng đồng, cùng giúp nhau vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. 

het cha pystravel005 Tìm về văn hóa Sơn La   Lễ hội Hết Chá của người Thái Sơn La

Trong phần lễ, các thầy mo sẽ thực hiện nghi lễ để cúng các vị thần, cầu mong cho dân làng có một cuộc sống bình yên

Cũng là dịp để người dân tạ ơn đất trời, tạ ơn đấng sinh thành, giáo dưỡng, cầu chúc cho vạn vật hòa hợp, sinh sôi nảy nở, cuộc sống yên vui, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt bội thu, mọi người ấm no hành phúc. Lễ hội còn thể hiện ý thức gắn kết cộng đồng dân tộc Thái, cùng nhau bước vào mùa vụ mới. Cũng từ Lễ hội Hết Chá, đã có rất nhiều đôi trai gái bén duyên, rồi nên nghĩa vợ chồng.

ng+b Tìm về văn hóa Sơn La   Lễ hội Hết Chá của người Thái Sơn La

bà con trong bản cùng nhau làm cỗ chuẩn bị cho lễ cúng

Nét đẹp Lễ hội

Sau lễ lấy hoa, dâng hoa sẽ diễn ra lễ hội, gồm 2 phần: lễ và hội. Phần lễ là dịp để người con nuôi bày tỏ lòng thành kính với thầy mo đã chữa bệnh cho mình, mang tính nhân văn sâu sắc. Thông qua phần lễ với những tích xưa được kể và dựng lại do chính những người dân biểu diễn, người tham dự lễ hội sẽ được truyền dạy kinh nghiệm sản xuất cũng như nghe những lời răn dạy để mọi người sống với nhau tốt hơn. Điểm nổi bật của những tích trò là tính hài hước, hóm hỉnh theo lối gái giả trai, trai giả gái, làm cho người xem cười thỏa thích.

le hoi het cha 2 Tìm về văn hóa Sơn La   Lễ hội Hết Chá của người Thái Sơn La

Phần hội diễn ra những trò diễn dân gian vui nhộn, dạy con cháu khai hoang ruộng, tập cho trâu cày, khơi dậy nền văn minh lúa nước của đồng bào dân tộc. Đan xen một số tiết mục kịch câm dí dỏm, vui nhộn phê phán những thói hư tật xấu, khích lệ những cái hay, cái đẹp trong cuộc sống thường nhật. Bên cạnh đó, là những điệu xòe uyển chuyển, nhịp nhàng, duyên dáng quanh cây nêu hòa cùng tiếng trống, chiêng rộn rã và âm thanh chầm bổng của đội nhạc như đang mời gọi. Điệu xòe trong Lễ hội Hết Chá được gọi là “Xòe Chá” gồm 6 mục chủ yếu, mỗi mục gắn với một sự việc, được minh họa bằng kịch câm. Các cụ ngày xưa soạn thành thơ, như ca ngợi tình yêu trai gái, vợ chồng, trong mục có tên “rủ nhau đi hái măng rừng” là:

le hoi het cha 2013 Tìm về văn hóa Sơn La   Lễ hội Hết Chá của người Thái Sơn La

Trong trang phục dân tộc, những cô gái Thái duyên dáng biểu diễn điệu múa xòe truyền thống


Thanh niên trai gái làng ơi

Lúc lâm mệt nhọc nghỉ ngơi chút nào

Phát xong nương dẫy ta mừng

Cùng nhau đi hái măng rừng để ăn

Em cầm dao thuổng giúp anh

Anh đào măng được anh giành cho em

Anh ơi cố đào cho nhanh

Được măng đầy bế em anh cùng về

Không thì cha đợi, mẹ mong.

Nếu anh còn có tấm lòng bên em

Hay trong mục “bảo vệ hoa mầu-làng xóm”, minh họa bằng những câu thơ: 

 

Ngày đêm canh gác bản làng 

Bảo vệ nương ruộng xóm làng yên vui 

Không cho thú phá giặc xâm 

Người đeo dao kiếm, người cầm cung tên 

Thú nào phá hoại ruộng ta 

Mọi người mõ chống đuổi ra khỏi làng 

Tuần tra canh gác bản mường 

Giặc xâm cướp đến cung gươm sẵn sàng 

Được mùa bản làng vui cười 

Trẻ, già, trai, gái, mọi người múa ca.

 Tìm về văn hóa Sơn La   Lễ hội Hết Chá của người Thái Sơn La

Nụ cười say đắm

Mọi hoạt động trong Lễ hội xung quanh một cây nêu, khơi dậy cuộc sống bình dị với thiên nhiên hoang dã được thể hiện trên cây nêu, với hoa ban, hoa mạ, hình con thú, con chim, ve sầu, ong bướm, chống chiêng… đủ mầu sắc treo trên cây nêu, tượng chưng cho sự sống, mùa xuân. Gốc cây nêu đặt những chum rượu cần để mời khách. Trong phần hội còn diễn ra những hoạt động vui chơi giải trí vui nhộn ở nhiều khu vực, thi: xòe dân tộc Thái, món ăn dân tộc, đi cầu kiều, đi cà kheo… 

het cha pystravel006 Tìm về văn hóa Sơn La   Lễ hội Hết Chá của người Thái Sơn La

Cây nêu được treo đủ những vật cúng lễ của nguời thái như hình hoa ban, hình con thú…

Lễ hội Hết Chá – một hình thức sinh hoạt văn hóa tâm linh, gắn kết cộng đồng làng bản là nét rất riêng trong văn hóa của người Thái Sơn La.

 

Quỳnh Hoa

Theo dulichvietnam.com